Actinische keratose : beschadigde huid door de zon

In het kort

• Actinische keratose is een ruw plekje op je huid.
• Het komt door schade aan je huid door de zon of zonnebank.
• Je huisarts kan een plekje bevriezen met stikstof. Of je kunt er een speciale crème op smeren.
• Controleer zelf je hele huid. Doe dit elke 3 maanden.
• Bescherm je huid goed tegen de zon.

Wat is actinische keratose?

Actinische keratose is schade aan je huid. Dit kan komen doordat je jarenlang veel in de zon bent geweest, of vaak bent verbrand. Of als je regelmatig onder de zonnebank hebt gelegen.

Je hebt een grotere kans op actinische keratose als je 1 of meer van deze dingen hebt: een lichte huid, lichte ogen, sproeten, en lichtblond of rood haar.

Ruim 1 op de 3 mensen ouder dan 50 jaar heeft 1 of meer van zulke plekjes.

Laat een nieuw plekje of een plekje dat verandert bekijken door je huisarts.

Wat merk je van actinische keratose?

Dit merk je bij een plekje door actinische keratose:

• Het plekje voelt ruw aan.
• Het plekje is niet rond. Het kan allerlei vormen hebben.
• Het plekje heeft de kleur van je huid of is iets donkerder.
• Het plekje kan schilfers of korstjes hebben.
• Soms jeukt het plekje.

De plekjes zitten meestal op plekken die veel in de zon zijn geweest. Zoals je gezicht, handen of onderarmen. En bovenop je hoofd als je kaal bent.

Een plekje kan vanzelf verdwijnen. Daarna komt het vaak weer terug.

Is actinische keratose gevaarlijk?

Actinische keratose is geen kanker.

Een plekje kan wel langzaam veranderen in plaveiselcel-kanker. Bij elk plekje heb je per jaar een kleine kans dat dat gebeurt. Heb je meerdere plekjes die er al jaren zitten? Dan is de kans waarschijnlijk een stuk groter.

Welke behandeling voor actinische keratose kun je krijgen bij je huisarts?

Met je huisarts bespreek je welke behandeling het beste bij je past:

1. Je huisarts bevriest het plekje met stikstof.
2. Je krijgt een speciale crème die je zelf op het plekje smeert.

Soms kun je er samen met je huisarts voor kiezen om de actinische keratose niet te behandelen. Dit kan als je 1 of een paar kleine plekjes hebt die je zelf goed kunt controleren.
Kies je hiervoor? Controleer je huid dan elke 3 maanden en bescherm je huid goed tegen de zon.

Actinische keratose bevriezen met stikstof

Heb je 1 of een paar plekjes? Dan kan je huisarts de plekjes bevriezen met stikstof.

Dat gaat zo:

• Je huisarts doopt een wattenstaaf in vloeibare stikstof en drukt die op het plekje. De stikstof is erg koud, waardoor het plekje bevriest. Dit geeft een brandend, prikkend gevoel. Bevriezen kan ook met een spray met stikstof.
• Tijdens je afspraak bevriest je huisarts elk plekje 2 keer.
• Er kan een blaar op het plekje komen. Die is meestal na een paar dagen weer weg.

Bij 4 van de 10 mensen verdwijnt het plekje na bevriezen met stikstof.
Je kunt een littekentje krijgen. Het plekje kan ook lichter of donkerder blijven. Vooral als je een donkere huid hebt.

Actinische keratose insmeren met een speciale crème

Je kunt de plekjes ook zelf insmeren met de crème fluorouracil op de huid. Dit is een soort chemotherapie op je huid.

• Smeer 's ochtends en 's avonds een dun laagje crème op de plekjes.
• Doe dit 4 weken lang.
• Was je handen goed na het insmeren.
• Zorg ervoor dat de crème niet in je ogen, neus of mond komt.
• Bescherm de ingesmeerde plekjes tegen de zon met kleding of een pet.
• Doe geen pleisters of verband op de plekjes die je insmeert.

• Op de plekken waar je huid beschadigd is, reageert je huid heftig. Het lijkt dan alsof het veel erger wordt: je huid wordt roder of dikker, krijgt korstjes of zweertjes, en jeukt. Dat is normaal. Het laat zien dat de crème werkt.
• Na 2 weken smeren ga je weer naar je huisarts. Die bekijkt de plekjes en vraagt hoe het met je gaat.
• Een paar weken nadat je gestopt bent met smeren, wordt je huid beter.

Bij 6 van de 10 mensen verdwijnen de plekjes na behandeling met de crème.
Je kunt littekentjes krijgen.

Als je de crème gebruikt, mag je niet zwanger worden of een kind maken. Gebruik daarom een voorbehoedmiddel.

Ben je vrouw en ben je met de crème gestopt? Blijf het voorbehoedmiddel dan nog 6 maanden gebruiken.
Ben je man en ben je met de crème gestopt? Blijf het voorbehoedmiddel dan nog 3 maanden gebruiken.

Hoe gaat het verder na de behandeling van het plekje?

Je huisarts controleert je huid 3 maanden na de behandeling. Dan is goed te zien of het plekje weg is.

Is het plekje weg? Dan hoef je niet opnieuw voor controle naar je huisarts.

Het plekje kan terugkomen. Of je kunt nieuwe plekjes krijgen. En bij actinische keratose heb je een grotere kans op huidkanker. Het is daarom belangrijk dat je zelf je huid elke 3 maanden controleert en je huid goed tegen de zon beschermt.

Is het plekje niet weg na bevriezen met stikstof? Dan haalt je huisarts een klein stukje uit het plekje (biopt). Dit wordt onderzocht om zeker te weten dat het actinische keratose is. Als het actinische keratose is, kan je huisarts het plekje nog een keer bevriezen. Of je kunt de plekjes insmeren met de crème fluorouracil op de huid. 
Je huisarts kan je ook doorsturen naar een huid-arts (dermatoloog).

Is het plekje niet weg na insmeren met de crème? Dan stuurt je huisarts je door naar een huid-arts.

Over deze tekst

Artsen en tekstschrijvers van Thuisarts hebben deze informatie gemaakt met de richtlijn voor huisartsen over verdachte vlekjes en plekjes op de huid.

Lees wie de informatie van Thuisarts maakt. 
Lees wat een richtlijn is en hoe die wordt gemaakt.